MỘT CHÙM...! ®

Thoạt đọc thơ Kim Sơn, nhiều người dễ bật cười vì cảm giác hơi nghịch ngợm và có chút tục. Nhưng đọc kỹ hơn sẽ thấy đằng sau tiếng cười ấy là một trò chơi ngôn ngữ rất tinh vi của tiếng Việt.

Trước hết, Kim Sơn thường chọn những đối tượng rất bình thường của thiên nhiên và đời sống: củ khoai, hẻm đá, bụi cỏ, đụn cát… Những vật thể này được miêu tả bằng các từ láy dân gian giàu hình ảnh như lưa thưa, nhúm, đùm, lom khom, lúi húi. Nhờ vậy câu thơ vừa có nhạc điệu vui tai, vừa gợi ra hình khối rất sống động.

Điểm đặc sắc hơn nằm ở cách sắp đặt chữ. Kim Sơn thường để các từ láy và động từ xuất hiện theo một trật tự tăng dần, khiến hình ảnh ngày càng rõ nét. Khi người đọc đã quen với nhịp tả cảnh ấy, tác giả bất ngờ đưa vào một cú nói lái hoặc một chữ dân gian nhiều nghĩa. Chỉ một chữ thôi nhưng lập tức làm toàn bộ bài thơ chuyển sang một tầng liên tưởng khác. Chính khoảnh khắc “vỡ nghĩa” đó tạo ra tiếng cười.

Vì vậy cái “tục” trong thơ Kim Sơn thực ra không nằm ở lời lẽ thô ráp, mà nằm ở sự tinh quái của liên tưởng. Tác giả không nói thẳng mà chỉ gợi nhẹ, để người đọc tự ghép các mảnh nghĩa lại với nhau. Nhờ vậy, bài thơ giống như một ván cờ chữ, trong đó mỗi câu là một nước đi dẫn dắt người đọc đến cú kết hài hước cuối cùng.

Có thể nói, thơ Kim Sơn mang tinh thần rất gần với truyền thống trào lộng dân gian Việt Nam: tiếng cười vừa nghịch ngợm vừa thông minh. Đọc xong, người ta không chỉ cười vì ý tứ tinh quái mà còn thấy thú vị trước khả năng biến hóa của tiếng Việt khi được đặt vào những trò chơi chữ bất ngờ.