ĐAU ĐẦU VÌ TIỀN®

Kim Sơn – bậc kỳ thủ của “cờ chữ” trong thơ Việt

Trong làng thơ trào lộng đương đại, Kim Sơn có thể xem là một hiện tượng khá đặc biệt. Thơ ông không chỉ đọc bằng cảm xúc mà còn phải đọc bằng sự suy đoán của trí tuệ. Nhiều bài thơ của ông giống như một ván cờ chữ, trong đó mỗi câu thơ là một nước đi và toàn bài là một thế cờ ngôn ngữ được sắp đặt từ trước.

Điểm nổi bật nhất trong thơ Kim Sơn là kỹ thuật chơi chữ nhiều tầng. Ông thường sử dụng các cấu trúc cổ như trục khoán, giấu đầu, nói lái, điệp chữ rồi đặt chúng vào những bài thơ tưởng như rất đời thường. Vì vậy, người đọc có thể tiếp cận bài thơ theo hai cách: đọc ngang để hiểu câu chuyện bề mặt, và đọc dọc để nhận ra thông điệp ẩn. Chính lối cấu trúc “tung hoành” này làm cho thơ Kim Sơn mang dáng dấp của một bài toán ngôn ngữ.

Một thủ pháp tiêu biểu là trục khoán – đặt những chữ khóa ở đầu mỗi câu để tạo thành một câu hoặc một ý nghĩa khác. Trong bài Đau đầu vì tiền, chuỗi chữ đầu dòng HỌA – HỔ – HỌA – BÌ – NAN – HỌA – CỐT chính là phần đầu của câu răn cổ: “Họa hổ họa bì nan họa cốt”. Đến câu cuối, nhà thơ mới bật ra vế thứ hai: “Tri nhân tri diện bất tri tâm.” Khi nhận ra điều này, người đọc bỗng thấy toàn bộ bài thơ như khép lại thành một vòng nghĩa hoàn chỉnh.

Bên cạnh đó, Kim Sơn còn thường dùng nói lái và chú thích nghịch nghĩa để tạo thêm lớp châm biếm. Một nhan đề tưởng như bình thường có thể được “lật mặt” bằng một dòng chú thích cuối bài, khiến ý nghĩa bài thơ chuyển hướng bất ngờ. Thủ pháp này làm cho thơ ông vừa hài hước vừa sắc sảo, giống như một câu đố có lời giải nằm ở chi tiết tưởng chừng nhỏ nhất.